Arsenic (Thạch tín) trong nha khoa: Vì sao cần nói “KHÔNG” một cách dứt khoát?
Arsenic là một nguyên tố tồn tại tự nhiên trong môi trường, có thể được tìm thấy trong đất, nước và một số khoáng chất. Tuy nhiên, arsenic vô cơ – dạng từng được sử dụng trong y tế và nha khoa lại là một trong những chất độc nguy hiểm nhất đối với cơ thể con người.
Khoa học hiện đại đã chứng minh arsenic có khả năng gây ung thư, gây tổn thương gan, phổi, da, hệ thần kinh, gây ngộ độc mãn tính ngay cả khi phơi nhiễm ở liều thấp kéo dài.
Chính vì mức độ nguy hiểm này, arsenic đã bị kiểm soát nghiêm ngặt trong thực phẩm, nước uống và dược phẩm tại hầu hết các quốc gia phát triển. Chỉ cần phát hiện hàm lượng vượt ngưỡng cho phép, sản phẩm có thể bị thu hồi ngay lập tức.
Vì sao arsenic từng được dùng trong nha khoa?
Trong lịch sử nha khoa, arsenic trioxide từng được sử dụng để “diệt tủy răng”, đặc biệt trong bối cảnh các phương pháp gây tê còn nhiều hạn chế, kỹ thuật điều trị nội nha chưa phát triển như hiện nay. Khi đó, việc đặt thuốc diệt tủy chứa arsenic vào buồng tủy nhằm làm chết mô tủy trước, sau đó hẹn bệnh nhân quay lại để lấy bỏ tủy, làm sạch hệ thống ống tủy và trám bít ống tủy, được xem là một giải pháp mang tính tình thế của thời kỳ cũ.
TS.BS Võ Văn Nhân – Giám đốc chuyên môn Nha khoa Nhân Tâm chia sẻ:
Với góc nhìn của một bác sĩ đã nhiều năm trực tiếp điều trị, tôi cho rằng đây là cách tiếp cận đã lỗi thời và tiềm ẩn quá nhiều nguy cơ cho người bệnh. Arsenic không chỉ tác động lên mô tủy như mong muốn, mà còn có khả năng khuếch tán ra các mô xung quanh, gây tổn thương nướu và xương hàm – những hậu quả đôi khi không thể phục hồi hoàn toàn. Chính vì vậy, không nên sử dụng các hoạt chất độc hại làm ảnh hưởng đến sức khỏe của bệnh nhân. Chúng ta không nên chấp nhận bất kỳ rủi ro nào khi đã có những lựa chọn an toàn hơn cho người bệnh.
Ngày nay, nha khoa hiện đại đã phát triển vượt bậc. Chúng ta có trong tay các phương pháp gây tê hiệu quả và an toàn, kỹ thuật lấy tủy chính xác, kiểm soát tốt, ít đau cho bệnh nhân, cùng với nhiều phương pháp bảo tồn và giữ tủy tiến bộ.
Arsenic trong nha khoa: mối nguy vượt xa phạm vi tủy răng
Vấn đề cốt lõi khiến arsenic trở nên đặc biệt nguy hiểm trong nha khoa không nằm ở mục đích diệt tủy, mà ở đặc tính sinh học và khả năng lan tỏa của chất này trong mô sống. Trên thực tế, arsenic không chỉ tác động khu trú tại mô tủy như mong muốn ban đầu, mà còn có khả năng khuếch tán qua các ống tủy phụ, thẩm thấu qua những vị trí trám bít không tuyệt đối kín, từ đó lan sang mô nướu và xương hàm xung quanh.
Các nghiên cứu và báo cáo lâm sàng trong y văn thế giới đã ghi nhận nhiều biến chứng nghiêm trọng liên quan đến hiện tượng rò rỉ arsenic, bao gồm hoại tử nướu, hoại tử xương ổ răng, viêm xương hàm kéo dài, và trong không ít trường hợp người bệnh buộc phải trải qua phẫu thuật cắt bỏ phần xương hoại tử. Những tổn thương này không chỉ gây đau đớn, kéo dài thời gian điều trị, mà còn có thể để lại di chứng lâu dài về chức năng ăn nhai và thẩm mỹ, với khả năng phục hồi hoàn toàn không phải lúc nào cũng đạt được.
TS.BS Võ Văn Nhân chia sẻ thêm:
Chúng ta đã biết và đã đọc rất nhiều về những hậu quả nghiêm trọng của thạch tín trong nha khoa, tuy nhiên tôi muốn nhấn mạnh thêm rằng, bản chất nguy hiểm của arsenic không chỉ nằm ở việc dùng sai liều hay sai kỹ thuật, mà ngay cả trong những trường hợp được cho là sử dụng đúng liều lượng và đúng quy trình.
Về liều lượng, arsenic là một chất có độc tính cao, chỉ cần đặt quá liều hoặc sai lệch nhỏ so với ngưỡng cho phép cũng có thể dẫn đến hoại tử lan rộng vùng quanh chóp răng và xương hàm. Về thời gian, ngay cả trong trường hợp liều lượng được kiểm soát đúng, nếu bệnh nhân không đến điều trị tiếp tục trong vòng 24–48 giờ theo chỉ định – điều hoàn toàn có thể xảy ra trong thực hành lâm sàng, thuốc lưu lại quá lâu trong buồng tủy sẽ khuếch tán ra vùng quanh chân răng đưa đến có nguy cơ gây viêm và hoại tử xương ở vùng quanh chóp răng.
Bên cạnh đó, yếu tố kỹ thuật cũng đóng vai trò hết sức quan trọng. Chỉ cần lỗ sâu không được bít kín hoàn toàn, arsenic có thể rò rỉ ra khoang miệng, gây tổn thương và hoại tử nướu, mô mềm quanh răng, thậm chí lan đến vùng môi và má. Đây không phải là những rủi ro mang tính giả định, mà là những biến chứng đã được ghi nhận trong thực tế điều trị.
Cần nhấn mạnh rằng, các biến chứng liên quan đến arsenic không phải là tai biến hiếm gặp hay ngẫu nhiên, mà là hệ quả có thể dự đoán trước từ chính bản chất độc tính cao và khả năng khuếch tán của chất này. Nguy cơ càng trở nên nghiêm trọng hơn ở trẻ em, khi xương hàm đang trong giai đoạn phát triển và mầm răng vĩnh viễn còn non yếu, đặc biệt nhạy cảm với các tác nhân độc hại. Chỉ một lượng nhỏ arsenic rò rỉ trong quá trình điều trị răng sữa cũng có thể gây tổn thương mầm răng vĩnh viễn, ảnh hưởng đến sự phát triển của xương hàm và để lại hậu quả lâu dài cho sức khỏe răng miệng của trẻ.
Nói KHÔNG với arsenic một cách dứt khoát trong điều trị nha khoa
Thế giới đã nói “không” với arsenic trong nha khoa từ nhiều năm trước. Từ năm 2014, Cơ quan Dược phẩm châu Âu đã chính thức khuyến nghị thu hồi giấy phép lưu hành đối với các sản phẩm diệt tủy chứa arsenic, bao gồm những chế phẩm từng được sử dụng phổ biến như Caustinerf, Yranicid.
Tại Việt Nam, định hướng bảo vệ an toàn người bệnh trong điều trị nha khoa cũng đã được các cơ quan quản lý Y tế đặt ra một cách rõ ràng. Liên quan đến an toàn trong điều trị nội nha, năm 2019, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) đã đề nghị các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh răng – hàm – mặt không sử dụng vật liệu hàn răng có chứa thủy ngân cho trẻ em dưới 15 tuổi, phụ nữ mang thai và phụ nữ đang cho con bú. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng yêu cầu thực hiện lộ trình ngừng sử dụng loại vật liệu này trong nha khoa từ năm 2021, khuyến khích chuyển sang các vật liệu nha khoa mới an toàn hơn cho sức khỏe và dễ tiếp cận hơn trong thực hành lâm sàng.
Tại Nha khoa Nhân Tâm, quan điểm này không chỉ dừng lại ở khuyến cáo, mà được thể hiện rõ ràng trong thực hành điều trị hằng ngày. Chúng tôi nói KHÔNG với arsenic một cách dứt khoát trong vòng 28 năm qua, đồng thời ưu tiên các phương pháp điều trị bảo tồn nhằm giữ tủy tối đa cho người bệnh. Hiện nay, nhiều kỹ thuật bảo tồn tủy và giữ tủy sống được áp dụng nhằm hạn chế tối đa việc lấy tủy không cần thiết. Việc điều trị nội nha chỉ được chỉ định trong những trường hợp thực sự cần thiết, khi tủy đã chết hoặc viêm tủy không còn khả năng hồi phục.
Trong những trường hợp bắt buộc phải lấy tủy, Nha khoa Nhân Tâm tuyệt đối không sử dụng arsenic hay bất kỳ chất diệt tủy độc hại nào. Với sự hỗ trợ của gây tê hiện đại, kỹ thuật nội nha tiên tiến và trang thiết bị kiểm soát chính xác, quá trình lấy tủy hiện nay có thể được thực hiện an toàn, ít đau và kiểm soát tốt, mà không cần đánh đổi sự an toàn lâu dài của bệnh nhân bằng những phương pháp cũ kỹ và tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Đặc biệt, chúng tôi cam kết mỗi khách hàng đến điều trị nha khoa đều được tư vấn rõ ràng, giải thích minh bạch về phương pháp điều trị được chỉ định, vật liệu và thuốc sẽ được sử dụng. Việc đặt lợi ích lâu dài của bệnh nhân lên hàng đầu không chỉ là nguyên tắc chuyên môn, mà còn là thước đo của y đức trong thực hành nha khoa.
Người bệnh cần làm gì để tự bảo vệ sức khỏe của chính mình
Trước thực trạng hàng ngàn sản phẩm chứa chất độc có thể đã tuồn ra thị trường, người bệnh trước hết cần trở thành người lựa chọn thông minh, chủ động cập nhật những kiến thức y khoa chính thống và thông tin mới nhất để tự bảo vệ sức khỏe.
Khi đến điều trị răng hàm mặt, hãy chủ động đặt câu hỏi về phương pháp điều trị được bác sĩ chỉ định, về các vật liệu và thuốc sẽ được sử dụng, cũng như về mức độ an toàn và ảnh hưởng lâu dài đối với sức khỏe. Một bác sĩ có trách nhiệm và một cơ sở nha khoa uy tín sẽ luôn sẵn sàng giải thích rõ ràng, minh bạch và dễ hiểu, để người bệnh có thể đưa ra quyết định điều trị dựa trên sự hiểu biết đầy đủ.
Thận trọng trước những lời quảng cáo điều trị tủy mang tính phóng đại như “chữa tủy siêu tốc”, đặc biệt tại các cơ sở giá rẻ, không biển hiệu rõ ràng hoặc thiếu thông tin pháp lý.
Việc lựa chọn cơ sở nha khoa uy tín, có đội ngũ bác sĩ được đào tạo chính quy, trang thiết bị hiện đại được cập nhật liên tục và quy trình điều trị rõ ràng, là yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro và bảo vệ sức khỏe lâu dài của người bệnh.
Đặc biệt, trong quá trình điều trị y khoa nói chung và nha khoa nói riêng, nếu có những dấu hiệu bất thường như đau dữ dội, vùng nướu quanh răng đổi màu tím tái, xám đen hoặc trắng bệch, hơi thở có mùi hôi, người bệnh cần đến ngay các cơ sở nha khoa uy tín để được thăm khám và xử trí kịp thời. Việc chậm trễ trong những trường hợp này có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng và khó hồi phục.
