Rối loạn chức năng hệ thống nhai

Hệ thống nhai (HTN) là một tổng thể, một đơn vị chức năng bao gồm: bộ răng và nha chu, xương hàm, khớp thái dương hàm, các cơ liên hệ đến vận động của xương hàm dưới (cơ hàm), hệ thống môi-má-lưỡi, hệ thống tuyến nước bọt, các cơ cấu cơ-thần kinh và mạch máu nuôi dưỡng, chi phối và duy trì chức năng của các cơ quan trên.

dau-khop-thai-duong-ham

Hệ thống nhai và sự rối loạn chức năng nhai

Ở người, HTN là một hệ thống đa chức năng. Chức năng nhai bao gồm bú, cắn, nhai nghiền, và nuốt thường được kể trước tiên. Các chức năng “công cụ” và “vũ khí” tuy vẫn còn thể hiện, nhưng không đóng vai trò quyết định và không còn giữ vai trò của một chức năng có ý nghĩa sinh mạng. HTN, ngoài chức năng nguyên thủy là để nhai, còn có những chức năng quan trọng trong những hoạt động đa dạng của con người như chức năng nói, chức năng giao tiếp (bao gồm chức năng thẩm mỹ) và biểu cảm… để biểu đạt tư duy bằng lời nói, thể hiện cảm xúc cũng như những mối liên hệ khác với tự nhiên, cộng đồng xã hội và con người cụ thể.

Hoạt động chức năng của HTN diễn ra với sự phối hợp chặt chẽ giữa các răng của hai hàm, các cơ hàm và các khớp thái dương - hàm, phản ánh tình trạng thống nhất về mặt sinh học, thể hiện bằng những đáp ứng hiệu quả nhất về cấu trúc và chức năng ở tất cả các thành phần nhằm đảm bảo việc duy trì sự thoải mái và lành mạnh cho HTN. Những điều chỉnh sinh lý nhằm mục đích tái tạo và sửa chữa như sự tân tạo của xương, sự dịch chuyển của răng, tình trạng chức năng của các cơ hàm, khớp thái dương - hàm… diễn ra không vượt quá giới hạn của khả năng thích ứng.

Mối quan hệ giữa các thành phần của HTN không chỉ phụ thuộc vào yếu tố chức năng sinh học mà còn phụ thuộc vào yếu tố hình thái, tập quán về thức ăn của cộng đồng và hình mẫu vận động nhai của mỗi cá nhân; Và mối quan hệ này không thể tách rời các quan hệ với cơ thể, bao gồm các hoạt động và tình trạng thể chất, tinh thần, tình cảm và xã hội, mà mức độ tác động và quan hệ qua lại đó có sự khác biệt rất lớn tùy vào khả năng thích ứng, sự cảm nhận và ngưỡng cảm giác… giữa cá nhân này với cá nhân khác. Nguyên lý cơ thể là một khối thống nhất và thống nhất với môi trường được thể hiện rất phong phú trong hoạt động của con người và sự tác động qua lại giữa hệ thống nhai với các hệ thống cơ quan khác, đặc biệt nhất là với những biểu hiện về cảm xúc, tình cảm, ý chí…

Điều này làm cho những vấn đề sinh lý bất thường và bệnh lý của HTN trở nên cực kỳ phức tạp, vì sự liên hệ đến những yếu tố không liên quan gì đến chức năng nhai và không thuộc các yếu tố thể chất. Chính vì vậy, nhiều tình trạng rối loạn ở HTN là đa yếu tố và được coi là những rối loạn tâm thể. Sự đáp ứng và khả năng thích ứng của mỗi cá thể đối với tình trạng không hoàn hảo (vốn rất thường gặp) của HTN có sự khác biệt rất lớn.

Khi khả năng thích ứng của HTN vượt quá mức vì có những chấn thương cấp hoặc mãn tính, dẫn đến sự không hài hòa hay sự mất cân bằng trong mối quan hệ giữa các thành phần cấu trúc thì được gọi là rối loạn chức năng HTN.

Rối loạn chức năng HTN có thể thay đổi rất đa dạng từ những biểu hiện thoáng qua, khó nhận biết đến sự suy yếu chức năng toàn bộ và gây trở ngại nhiều đến chất lượng cuộc sống của cá thể.

dau-khop-thai-duong-ham-2

Rối loạn thái dương hàm ngày càng phổ biến

Đây là vấn đề ngày càng được chú ý ở hầu hết các quốc gia trên thế giới. Trong một hai thập niên trở lại đây, các nghiên cứu cho thấy rối loạn thái dương hàm (RLTDH) chiếm tỉ lệ khá cao trong cộng đồng. Tại Mỹ (1993), 22% dân số có ít nhất một trong những triệu chứng của RLTDH. Canada (1995) là 30%. Thụy Điển (1991) là 19%. Nhật (1996) là 46%. Ả Rập Saudi (1995) là 30% có rối loạn nhẹ và 6% có biểu hiện trầm trọng ở khớp thái dương-hàm.

Ở Việt Nam, nghiên cứu của Võ Đắc Tuyến (1991) trên 40 bệnh nhân đến khám và điều trị tại khoa Răng Hàm Mặt, Đại học Y Dược TP.HCM cho thấy dấu hiệu chiếm tỉ lệ cao nhất là có tiếng kêu ở khớp, chiếm 75%, đau cơ chiếm 50%, các biểu hiện khác như đau trong tai chiếm 5%, ù tai 12,5%, ù tai kèm giảm thính lực 2,5% và rối loạn thăng bằng 10%. Nghiên cứu của Hồ Thị Ngọc Linh (2003) trên 1.020 công nhân của Công ty dệt Phong Phú cho thấy số người có biểu hiện RLTDH chiếm tỉ lệ rất cao, lên đến 60,5%; Dấu hiệu được phát hiện nhiều nhất là tiếng kêu khớp, 39,1%, rồi đến đau đầu và đau vùng cổ - vai chiếm 9,4%.

Rối loạn thái dương hàm có nguy hiểm?

Rối loạn thái dương-hàm là một thuật ngữ chung để chỉ những rối loạn liên quan đến các cơ nhai, đến khớp thái dương-hàm hoặc cả hai.

Theo Hiệp hội Nha khoa Hoa kỳ (ADA), RLTDH bao gồm nhiều thể bệnh trên lâm sàng liên quan đến hệ thống các cơ nhai và khớp thái dương-hàm. RLTDH là một phân nhóm của rối loạn hệ thống cơ-xương-khớp đối với cơ thể.

Những nghiên cứu gần đây xem RLTDH là một tập hợp các rối loạn của hệ thống nhai với nhiều đặc điểm chung, triệu chứng chung phổ biến nhất là đau, thường đau ở cơ nhai, ở vùng trước tai hay ở khớp thái dương hàm, hoặc cả hai. Đau thường tăng lên khi ăn, nhai hoặc khi vận động hàm. Bệnh nhân có thể bị đau đầu, đau tai, đau hàm và đau mặt. Các triệu chứng khác có thể đi kèm như giới hạn vận động hàm, có tiếng kêu ở khớp thái dương-hàm khi há hoặc ngậm miệng…

Trong nhiều trường hợp, các rối loạn này có thể nhẹ, thoáng qua và tự nhiên khỏi mà không cần điều trị. Trong những trường hợp khác, các biểu hiện trên ngày càng trầm trọng nếu không được điều trị một cách thích hợp.

GS. Hoàng Tử Hùng - Th. BS. Nguyễn Thị Kim Anh

Quay về trang chủ

Hotline 24/7

+84 938967858

Điện thoại

+84 938344970

Tin liên quan